Gábor Hamza

Türkiye'de Medenî Hukukun kodifikasyonu

	Türkiye Adalet Bakanlığı 1971 yılında Türk Medenî Kanun tasarısı taslağının ve gerekçesinin metinlerini açıkladı. Türk Medenî Kanunu üzerinde geniş kapsamlı düzenleme çalışmaları 1980'li yıllarda yeniden başlamış ve bu çalışmalarda ülkenin Avrupa Birliğine katılması perspektifinin rolü olmuştu. Fakat bundan sonra uzun bir süre yeni bir taslak ya da kanun tasarısının sözü edilmedi. Nihayet 1990'lı yılların sonlarında Türk Medenî Kanunu reform tasarısı yayınlandı. 
	1030 maddeden ibaret olan Türk Medenî Kanunu'nda İsviçre Medenî Kanunu'ndaki gibi bir genel bölüm yok, zira kanunun ilk kısmını Başlangıç hükümleri (1-7. madde) oluşturuyor. Kanun dört kitaptan, Kişiler Hukuku (8-117. madde), Aile Hukuku (118-494. madde), Miras Hukuku (495-682. madde) ve Eşya Hukuku (683-1027. madde) ile bitiş hükümlerinden (1028-1030. madde) ibaret. Hazırlık çalışmaları Bülent Ecevit'in başbakanlığı döneminde başlayan Medenî Kanun'un reformu tasarısını, Adalet Bakanlığı çerçevesinde faaliyet gösteren komisyon şekillendirdi. 30 Aralık 1999'da Büyük Millet Meclisi'ne sunulan tasarının dayandığı kaynaklar ilk başta İsviçre Medenî Kanunu, Alman BGB, Fransız Code Civil ve 1942 yılında yürürlüğe giren İtalyan Codice Civile idi.
	Medenî Kanun tasarsı son şekliyle 21 Haziran 2001'de Büyük Millet Meclisi genel kuruluna sunuldu ve bu reform kanunu bir çok defa okunduktan sonra 22 Kasım 2001'de kabul edildi. Yeni Medenî Kanun 1 Ocak 2002'de yürürlüğe girdi. 
	Yeni Medenî Kanun metninde en önemli değişiklik, aile hukukunun bazı kurumlarının yeniden düzenlenmesinde görülüyor. Bu kapsamda da en önemlisi, eşler arasında mal rejiminde uygulanan reform sayılabilir. Buna göre, - İsviçre medenî kanunu temelinde - yasal mal rejimi, eşler arasında edinilmiş mallarda ortaklıktır. Fakat yasa koyucu - eşlerin seçimine göre - mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine olanak tanıyor. Aile hukukunda görülen değişiklikler en başta boşanma ile bağlantılı. Boşanma hukuku yeniden düzenlenirken, Alman BGB 1465. §-ı örnek alınmış. Fakat boşanma sebepleri düzenlenirken, özellikle Türk Medenî Kanunu'nun 162. maddesi açısından, İsviçre Medenî Kanunu'nun 138. maddesi belirleyici olmuştur. Reformun genel karakteristiği, eşlerden kadına daha geniş hak tanınmasıdır. Örneğin Medenî Kanun'un 192. maddesine göre kadın, meslek veya iş seçiminde kocasının iznini almak zorunda değildir. Kanunun 186. maddesine göre ise, eşler oturacakları konutu seçerlerken birlikte karar verirler. Kanunun Vesayet kısmı da (396-494. madde) esaslı revizyondan geçirildi.
	Miras Hukuku sahasında kanun koyucunun, miras bırakanın tasarruf hakkını genişletmiş olması vurgulanmaya değer. Bu uygulama özellikle, Saklı Pay hakkı olanlarla Saklı Pay'ı (debita portio) içeren Medenî Kanun'un 506. maddesine ilişkin.  Bu maddeye göre Saklı Pay hakkı olanların kapsamı değişmiyor, fakat saklı pay ölçüsü azaltılmış. Vasiyeti yerine getirme görevlisi ile ilgili düzenlemede Türk kanun koyucu, Alman BGB-un ilgili paragraflarını (2197-2228. §§) ve İtalyan Codice Civile'nin bu konudaki maddelerini (700-711. madde) modernize ve yeniden redakte edilmiş şekilde alıntılamış. 
Eşya Hukuku çerçevesinde her şeyden önce mülkiyet hakkı, paylı mülkiyet (iura in re aliena), zilyetlikte kazandırıcı zamanaşımı ve Tapu Sicili'ne ilişkin hükümlerde değişiklik oldu. Zaman aşımına yakından bağlı olarak taşınmaz mülkiyeti hakkının kazanılmasının şartı, Medenî Kanun'un 712. maddesinde, geçerli bir hukukî sebep olmaksızın tapu kütüğüne malik olarak yazılan kişinin, taşınmaz üzerindeki zilyetliğini davasız ve aralıksız olarak on yıl süreyle ve iyi niyetle sürdürmesi olarak belirleniyor (Olağan zamanaşımı). Aynı şartlar altında 713. maddeye göre, tapu kütüğünde kayıtlı olmayan bir taşınmaz üzerinde zilyetliğin yirmi yıl sürdürülmesi gerekli görülüyor (Olağanüstü zaman aşımı). Taşınır Mülkiyet bölümünde 771. maddede ise, bulunan şeylerin mülkiyetinin kazanılması için 5 yıl bekleme süresi öngörülüyor.
Yeni Türk Ceza Kanunu'nda, 1926'da kabul edilen Medenî Kanun'a kıyasla terminoloji bakımından da farklılıklar var. Bunun nedeni kısmen, son on yıllar boyunca Türk hukuk dogmatiğinin önemli bir gelişme göstermiş olmasıdır. Diğer bir neden, Türk yasa koyucunun Avrupa'da medenî hukuk bilimindeki gelişmeyi de dikkate almasıdır. 1926'da çok defa bazı teknik terimlerin, hatta hukuk kurumlarının dahi Türkçe karşılıklarını bulmak oldukça sorun yaratmıştı. 
1926 Medenî Kanunu metnindeki Hüsnüniyet terimi, hukukun uygulanmasında zor yorumlanabiliyordu. Bu teknik terimin - Objektif hüsnüniyet teriminin - yerini yeni Medenî Kanun'da dürüst davranma terimi almış. Bu, yeni Medeni Kanun'un 2. maddesine göre, Alman BGB-daki Treu und Glauben terimine tekabül ediyor. Kanunun 3. maddesinde ise - Sübjektif hüsnüniyet terimi yerine kullanılan - Alman BGB-da guter Glaube terimine tekabül eden iyiniyet  terimi tanımlanıyor. Bu iki terimin pratikte yorumlanması ve birbirinden ayırt edilmesi görevi ise 4. maddede "Hakimin takdir yetkisi"ne bırakılıyor. 
(Çeviren: Yılmaz Gülen)